Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

Verhalen: 'van kennis' of 'van verbeelding'

Vanouds was godsdienst het middel waarmee mensen betekenis verleenden aan hun wereld en aan zichzelf. Geloofsvoorstellingen hebben we  meegekregen in onze opvoeding. We kunnen ons er soms moeilijk van losmaken. Geloven berust niet op een werkelijkheid buiten ons, maar in onszelf, in onze godsdienstige gedachtewereld.

Het gaat bij geloven niet om kennis, om feiten, om waarheden, maar om verbeelding, om beelden die ons zijn overgeleverd. Geloof gaat ook over iets dat ons overvalt, wat ons emotioneert, waar we blij van kunnen worden; maar waartegen we ons ook kunnen verweren.

Bijbelverhalen als erfenis

Bijbelverhalen zijn erfenissen van onze  verre voorouders, die daarmee een chaotische wereld onder woorden brachten en daarmee betekenis verleenden aan de wereld en zichzelf. Zij maakten twee duizend jaar geleden in hun bijbelverhalen geen onderscheid tussen kennis en verbeelding.

Kennis gaat over wat in de waarneembare werkelijkheid bestaat. Verbeelding gaat over wat alleen in onszelf of in de  verhalen bestaat. We kunnen van de overlevering van onze voorouders wel leren, zolang we maar inzien dat het geloofsverhaal 'alles behalve kennis' is.

 Leven in twee werelden

De tijd waarin we nu leven is een tijd van snelle veranderingen. De traditionele wereld van betekenis past niet, nauwelijks,  of maar gedeeltelijk, op de feitelijke wereld zoals die zich heeft ontwikkeld. Wij wonen  als het ware in twee werelden tegelijk. In de vertrouwde wereld van de erfenis, van de opvoeding, en tegelijk ook in onze eigen wereld waaraan we zelf betekenis moeten geven.

Als betekenisverlener vinden we onszelf dikwijls niet meer terug in de woorden waarmee de overgeleverde wereld van betekenis was. We kunnen ons bestaan een andere zin geven dan we van huis uit hebben meegekregen. We bepalen zelf wat uit de erfenis voor ons waardevol is. 

 

Wij geven onszelf betekenis

Nu spreken veel mensen in plaats van godsdienst eerder over religiositeit en spiritualiteit als wat wezenlijk is voor hun bestaan. Ook daarin leggen mensen zichzelf uit door transcendentiebeleving of piekervaringen onder woorden te brengen.

Zo is duurzaamheid een vorm van spiritualiteit waarmee we op een andere manier betekenis verlenen aan de toekomst, in onze relatie tot de aarde, tot andere mensen en tot onszelf. We kiezen daarmee zelf onze plaats in de wereld en leggen aan onszelf uit wie we zijn.                

 

Harm Bosscher

(Deze tekst is gebaseerd op 'Alles behalve kennis', door prof.dr.Harry Kuitert, 1924-2017)