Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

In het voorwoord van het boek 'Geloof zonder zekerheid', schrijft Christa Anbeek, hoogleraar remonstrantse theologie, over 'het huis van geloven' waarin je vroeger kon wonen, schuilen voor de regen en stormen die het leven met zich meebrengt. In de moderne tijd is dit 'huis van geloven' door velen onbewoonbaar verklaard.  Anderen proberen het 'huis van geloven' te behouden door het te verbouwen. De fundamenten laat men staan, de muren worden transparant, zo ongeveer helemaal van glas, ramen aan alle kanten die ook nog open kunnen. Huizen die soms bijna niet meer van het omringende landschap zijn te onderscheiden. Geloof, wetenschap en cultuur gaan hand in hand.

 

Traditionele visie 

Volgens de middeleeuwse visie heeft de wereld een vaststaande hiërarchische orde. De geschiedenis heeft een duidelijke richting en doel. Het doel van de natuur is het dienen van de mensheid en het doel van de mensheid is het dienen van God.  Sociale structuren en instituties worden gezien als door God ingesteld. Die traditionele visie maakt onderscheid tussen het natuurlijke bestaan van de mens en een bovennatuurlijke God die vanuit die positie met en in de wereld handelt door openbaring, wonderen en menswording in Jezus. Dit wereldbeeld is onderdeel van de theologie tot ver in de achttiende eeuw en min of meer ook in sommige kringen tot op de dag van vandaag.

 

Vrijzinnige visie

Vrijzinnig religieus denken ontstond in de 19e eeuw, gebaseerd op de Verlichting. De georganiseerde vrijzinnigheid in kerkelijk Nederland is ontstaan rond het begin van de 20ste eeuw. Vrijzinnige gelovigen wijzen een statische visie af. Zij ondernemen een zoektocht naar wat zinvol, waardevol is, met behoud van daarbij passende elementen uit de traditie. Geloof moet niet gebouwd zijn op dogma's en institutionele structuren. Vrijzinnigen hechten veel waarde aan de resultaten van de wetenschap en aan menselijke ervaring. De vrijzinnige opvatting over religieuze- of innerlijke ervaringen is dat ze niet los staan van begrippen, symbolen en voorstellingen die we geërfd hebben van onze cultuur, in het bijzonder via de taal.      

 

Postmoderne visie

In de postmoderne denkwereld van de 21ste eeuw bestaat geen zekere kennis en geen ultieme waarheid. Wat men vroeger zag als waarheid, wordt nu gezien als interpretatie. Het begrip 'God' kan bijvoorbeeld geïnterpreteerd worden als het geheel van de creatieve kosmische- en evolutionaire krachten in het universum die ons bestaan grondvesten en dragen. Er bestaat geen Groot Verhaal meer. Mensen  leven nu in verschillende 'gelovige' verhalen: politiek, religieus, sociaal. Het zijn producten van hun eigen verbeeldingskracht. Maar ook dan geldt:  geloof zonder zekerheid. Harm Bosscher

(Uit 'Geloof zonder zekerheid. Vrijzinnige theologie in de 21e eeuw' door Paul Rasor die van 2015 tot 2017 verbonden was aan de Rijksuniversiteit Groningen)