Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

In 'Opnieuw beginnen', de Vrijzinnige Lezing 2018, verwijst Frits de Lange naar Dietrich Bonhoeffer, over wie vorige keer, en naar Albert Schweizer (1875-1965), over wie deze keer, en over de visie van Frits de Lange zelf.                        Harm Bosscher

 

De geest van Jezus

Albert Schweizer is theoloog en arts. In zijn  'Geschichte der Leben-Jesu-Forschung'   beschrijft hij de geschiedenis van het onderzoek naar de historische Jezus. De afstand tot Jezus is historisch onoverbrugbaar, maar de 'geest van Jezus' is present en spreekt hem direct aan: 'Jezus leeft'. Om Jezus te begrijpen, om in gemeenschap met Jezus te leven, heb je geen geleerdheid nodig, alleen hartstocht. Dat brengt Schweizer tot de conclusie dat onze verhouding tot Jezus uiteindelijk mystiek van aard is. In de slotzin van zijn boek schrijft hij: 'als een onbekende en naamloze komt hij tot ons en zegt: jij daar, volg mij! En zo stelt hij ons voor de taak die wij in onze tijd moeten volbrengen. Aan wie hem volgen zal hij zich openbaren. En als een onuitsprekelijk geheim zullen zij vernemen wie hij is'. 

 

Wie Jezus was en is 

Als hij allang tropenarts is, schrijft Schweizer: 'Jezus heeft mij gevangen genomen. Dat ik naar Afrika ging is uit gehoorzaamheid aan Jezus'. Schweizer  verlaat het geloof in een persoonlijke God, en Jezus' gebod van de liefde wordt 'eerbied voor het leven'. Albert Schweizer: een gelovige die de theïstische God afwijst, maar Jezus volgt. Aan Schweizer kun je zien, wat radicaal vrijzinnige theologie is.

Ook al weten we niet wie Jezus precies was, we kunnen volgens Frits de Lange toch relatief zeker zijn van de dingen die hij zei, het soort handelingen die hij verrichtte, de soort persoon die hij was. Jezus leefde uit de joodse wijsheidstradities, meer als een zaak van ethiek voor hier-en-nu, dan van een kosmische gebeurtenis later. Zijn betekenis is een radicale afwijzing van hoe deze wereld reilt en zeilt, en een appèl en uitnodiging om vanaf nu je te laten meenemen in een radicaal ander leven. Het verlangen, de hoop, dat morgen deze wereld anders is dan vandaag.

 

Geen monopolie op Jezus 

Jezus roept op tot anders aards leven, maar hij is middelpunt van een religie geworden. De historische Jezus vraagt om permanente religiekritiek. Godsdienst kan een geleider zijn naar de geest van Jezus, maar kan de ontmoeting met hem ook onmogelijk maken.      Het ergste wat we kunnen doen, is de radicale vreemdheid van Jezus van Nazareth onschadelijk maken in een leer over Christus, een christo-logie. 

Jezus is volgens Frits de Lange niet meer een binnenkerkelijke aangelegenheid, maar een sleutelfiguur in de culturele evolutie, in het spoor van de Hebreeuwse profeten, met Boeddha, Lao-tze en Confucius. Kerkelijke theologen hebben niet langer het monopolie op de betekenis van Jezus.