Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

 

De hemel als verbeelding

De hemel is een prachtig voorbeeld van 'verbeelding'. De hemel is een gecreëerde ruimte van verbeelding, ze is 'verzonnen en daardoor bestaat ze'. De beeldende mens schept zelf een zinswereld, daarna geeft die wereld de mens wat terug: ze geeft houvast. De hemel geeft taal aan grenservaringen, De hemel is niet elders, maar een gebeurtenis in het hier en nu, in jezelf. 

 

De naam van God en ethiek

Ten Kate gelooft niet in een God die 'bestaat', dat is volgens hem niet het wezenlijke van God. Hij verbindt de naam van God met iets in de mens dat transcendentie wordt genoemd. God als vraag aan de mens. Transcendentie breekt in op onze ervaring en ondervraagt ons. Transcendentie  onderbreekt ons leven, breekt het open. Wij ervaren dat we worden aangesproken in ons bestaan: wie ben ik, waar ben ik, wat doe ik? Het is de transcendentie van de vreemdeling, van de vluchteling, maar ook van muziek en erotiek. We worden erdoor geraakt. 

De Amerikaanse filosoof/theoloog  John Caputo zegt dat God niet existeert, niet bestaat, maar dat God ínsisteert, aandringt, oproept. Het accent ligt daarbij niet langer op God, maar op de naaste,  God is in de naaste. De medemens 'overkomt mij'. Of zoals Levinas zegt: 'Vanuit het gelaat van de medemens die mij nodig heeft, gaat een appèl uit op mijn verantwoordelijkheid voor die ander.  

 

De naam van een dierbare

Het treft Ten Kate steeds weer hoe zeer hij zelf in verlegenheid is, hoe ermee om te gaan, nadat zijn jongere zo geliefde broer Chris, enkele jaren geleden plotseling is  overleden. Hij herinnert zich de emotie bij zichzelf en bij anderen toen hij, staande bij het graf van zijn broer, te midden van honderden seculiere vrienden en vriendinnen van hem sprak: 'Meer dan zijn lichaam blijft ons zijn naam. Laten we de naam die wij hier uitspreken, met ons meedragen.' Geen verwijzing naar de ziel of de geest of een hiernamaals, alleen maar: de naam. Mensen werden erdoor geraakt. Ook nu ervaart hij nog steeds dat zijn broer er weer is door zijn naam te noemen. Je draagt die naam met je mee. Door alleen de naam te noemen, zie je hem, hoor je hem. Velen ervaren dat bij het dagelijks noemen van de naam van een geliefde, een dierbare, die is overleden. Door de naam te noemen schep je een wereld met herinneringen, verhalen, en dat betekent onmiddellijk dat je, al is het tijdelijk, in die wereld woont. 

Harm Bosscher

(n.a.v. de lezing op 16 november 2017 door  Laurens ten Kate, hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme. En van interviews met hem in het TV-programma 'De Nieuwe Wereld' van januari 2016 en in het IKON-programma 'Het Vermoeden' van januari 2017,