Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

 

Bouwen aan eigen zin

Vrijzinnigheid is niet in de eerste plaats een keuze voor een bepaalde levensbeschouwing, maar een situatie waaraan iedereen, behoudend of vooruitstrevend, tot op zekere hoogte deel heeft en waartoe men zich moet verhouden. De zin van het leven, van de wereld en de geschiedenis, is niet meer voorgegeven. Die zin wordt ons niet meer aangereikt van buiten de menselijke wereld. De mens breekt langzamerhand met de goden en de mythen, heeft de vrijheid om zichzelf te ontplooien op aarde.  Zin moeten we zelf zoeken, en zelf vormgeven. Wij staan voor de taak zinzoeker te zijn, ons leven zelf in te richten. Iedere dag opnieuw bouwen we aan onze eigen zin, we leven in die zin, geven ons eraan over. 

 

Vrijzinnige conditie

De wijze waarop wij in de eenentwintigste eeuw omgaan met zingeving en levensbeschouwing, wordt wel de vrijzinnige conditie van onze moderne cultuur genoemd. De wortels van de vrijzinnige conditie, van de situatie waarin de mensen de zin van hun leven niet langer ontvangen, maar deze zelf moeten scheppen, gaan ver terug in de geschiedenis. Het veelgodendom van lang geleden, heeft de mens achter zich gelaten. Het is de periode van de opkomst van de monotheïstische religies en daarmee van een nieuwe godsfiguur. Het mens- en wereldbeeld dat dan opkomt presenteert een zelfbewuste mens, die tegelijkertijd kwetsbaar is. Dan klinkt ook de vraag: wat is de wereld, wie ben ik, wat doe ik?  De vraag naar zin, is de vraag van de mens naar zichzelf. Dat velen thans geen eenduidig antwoord meer hebben op de vraag wat de plaats, de betekenis en de bestemming van de mens is, vormt wellicht de grootste uitdaging van onze tijd.

 

De crisis van onze tijd

De crisis van onze tijd wordt o.a.  veroorzaakt door de ideologie van de  neoliberale markt, waarin ieder mens 'ondernemer is van zijn of haar eigen bestaan'. De mens is vrij om zelf zin te scheppen, maar die vrijheid is iets heel anders dan gedwongen worden ondernemer te zijn van je eigen bestaan. Vrijzinnige vrijheid en vrije markt staan haaks op elkaar. De vrije markt, de marktwerking, het individuele ondernemerschap, is keihard, sluit mensen uit. Het ondermijnt de leefbaarheid van de samenleving door minimalisering van de publieke dienstverlening – onderwijs, zorg, communicatie – zoals deze in gang zijn gezet door een zich terugtrekkende overheid.

Harm Bosscher

(deze tekst is gebaseerd op de lezing van 16 november 2017 door Laurens ten Kate, hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme, en zijn boek 'De vreemde