Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

Tot de nalatenschap van het klassieke christendom behoren de middeleeuwse kathedralen met beelden van Jezus als  Christus Triomfator, als heerser van het heelal, symbool van de macht van de kerk.   Prof.dr. Cees den Heyer zoekt zijn heil liever in een ruimte van eenvoud en stilte  waar een zoekende gelovige ook niet gehinderd wordt door gigantische kruisbeelden.

 

Griekse denkwereld

Het evangelie van Johannes komt  waarschijnlijk aan het eind van de eerste eeuw tot stand in Alexandrië in Egypte. De oorsprong van Jezus ligt in dit evangelie  niet op aarde en dus ook niet in het voorgeslacht van David. Jezus komt niet van beneden, maar van boven. Hij daalt af uit de hemel. Hij is de 'logos', het 'Woord' dat altijd al bij God was, al van voor de schepping. Jezus is goddelijk, en wordt mens. In de Griekse denkwereld wordt de 'logos' gezien als een goddelijk wezen, een verbinding tussen de godenwereld en de mensenwereld. Deze voorstelling is niet Joods. Dit evangelie vertelt niets over de historische Jezus. Johannes schets een ander beeld van Jezus dan de drie andere evangelisten.  

 

Jezus vergoddelijkt

In de eerste eeuwen van onze jaartelling,  is de mens Jezus van Nazareth in een snel tempo vergoddelijkt. De concilies leggen vast dat Jezus God en Mens is. Die vergoddelijking heeft er toe geleid dat het onderscheid tussen God en Jezus vrijwel verdween.  Deze visie op Jezus is vooral gebaseerd op het evangelie van Johannes.  De kerkvaders hopen door hun keuze voor dit evangelie het geloof in Jezus als de Christus, ingang te doen vinden in de niet-Joodse, heidense, Grieks-Romeinse wereld. Het feest van zijn geboorte wordt dan ook pas gevierd als in de 4e eeuw het christendom staatsgodsdienst wordt in het Romeinse Rijk, waarbij Jezus een goddelijke status krijgt, zoals de keizer. 

 

Jezus herontdekt

In 18e/19e eeuw gaan theologen onder invloed van de Verlichting op zoek naar de Jezus achter de belijdenisgeschriften. Jezus wordt ontgoddelijkt en wordt weer 'de Joodse man uit het jaar nul', die predikend rondtrok.  Aan het kruis te Jeruzalem stierf niet een god, maar een mens. Joodse auteurs die in de twintigste eeuw Jezus hebben herontdekt als hun Joodse broeder, noemen hem één van de groten uit de Joodse geschiedenis. 

Harm Bosscher

(Uit 'Het boek der verandering' door prof.dr. C.J. den Heyer. Hij was tot 2002 hoogleraar Nieuwe Testament  in Kampen en daarna docent bijbelse theologie aan het Doopsgezind Seminarie).