Rubriek in Oegstgeester Kerkblad

De Franse filosoof Emmanuel Levinas,  geboren in Litouen heeft een veelbewogen leven achter zich. Joods scholier in Litouen en in de Oekraïne, filosofie-student in Frankrijk, krijgsgevangen in Duitsland.en ten slotte hoogleraar in  Parijs, met een eredoctoraat o.a. in Leiden. 

 

Het gelaat van de Ander

Levinas heeft naar voren gebracht dat je pas jezelf kan zijn door het appèl van de Ander die jou nodig heeft. Je eigenlijke identiteit komt pas open wanneer je wordt 'aangesproken' door die Ander. Levinas zegt: ‘vanuit de naaktheid van het menselijk gelaat van de Ander, gaat een onontkoombaar appèl uit op mijn verantwoordelijkheid voor die Ander. Die Ander is mijn medemens die ik hoger acht dan mijzelf omdat ik door die Ander pas mijzelf wordt, daarom de Ander met een hoofdletter. Het gelaat van die Ander zien, betekent: 'Gij zult niet doden', instaan voor het leven van die Ander. 

 

God moet gedaan worden

Volgens Levinas bestaat godservaring als een ervaring met drie. Hij spreekt over ‘Het Ik, de Ander en de Oneindige’. Waar het weerloze gelaat van die Ander mij aankijkt, is God, de Oneindige, voorbijgegaan. In het spoor van de Oneindige word ik naar de Ander verwezen. 

Volgens Levinas kan je God niet tot object van geloof maken. God moet gedaan worden. Ieder mens is persoonlijk geroepen om ‘Messias’ te zijn. 'Ik-zijn is Messias zijn', zegt Levinas. ‘Al wat men van zichzelf eist, eist men van een heilige. Ik kan van de Ander niet eisen wat ik van mijzelf eis.’ 

 

Humanisme van gerechtigheid

Religie is volgens Levinas een ethische relatie die verwaarloosd is ten gunste van de kerkelijke leer, de dogmatiek. Het gaat volgens hem om een humanisme van gerechtigheid. In wat we gewoonlijk humanisme noemen is het ‘ík’ de bron, maar de bron van menselijkheid ben niet 'ik', maar is de Ander’, zegt Levinas.

Hij ziet God niet als een relatie naast en los van de Ander. De Oneindige openbaart zich alleen in het weerloze gelaat van de Ander. In het feit dat de relatie tot het goddelijke via de relatie tot de medemens verloopt en met de sociale gerechtigheid samenvalt, ligt volgens Levinas de geest van de hele Joodse bijbel. Hij noemt het een levensleer voor volwassenen. De filosofie van Levinas is even radicaal als de Bergrede. Zo radicaal dat we ervoor wegvluchten in onze godsdienst, in onze theologische systemen. Of we vallen terug op ons egocentrisme en onze driften.

( Uit: “God als raadsel, peilingen in het spoor van Levinas', door dr. Johan Goud die promoveerde op “Levinas en Barth' )

Harm Bosscher

 

Lezing 16 november, welkom!

'Adam, mens, waar ben je? Ethiek en verbeelding in het christendom',  donderdagavond 16 november a.s. om 20u.in het Dorpscentrum. Laurens ten Kate, hoogleraar Vrijzinnige Religiositeit en Humanisme, zal o.a. ingaan op de visie van Levinas.