Valt er te leven met de dood?

 

 

Samenvatting van de lezing van ds A C Kooijman op 19 oktober 2017

 

Valt er met de dood te leven is een brede vraag, die niet zo gemakkelijk te beantwoorden is.

Arie C. Kooijman beweert dat – hoe pijnlijk en ingewikkeld het ook is – de dood bij het leven hoort, en het de kunst is met de dood in het reine te komen, of deze onder ogen te zien. Als geestelijk verzorger in het Alrijne-ziekenhuis wordt hij dagelijks met dood en vergankelijkheid geconfronteerd. De lezing van deze middag is een soort balans, in alle voorlopigheid.  

 

De opzet van zijn lezing:

1.Een gedicht van Szymborska

2.Onze moderne kijk op de dood

3.Volgens Genesis 3 is de mens sterfelijk geschapen

4.Mogen we ook nog een keer sterven?

5.Valt er met de dood te leven, is er een levenskunst die de dood omvat?

 

1. Gedicht van Szymborska: Niets cadeau

In dit gedicht gaat het over vergankelijkheid. Niets mogen we houden, alles moet retour, en worden ingeleverd. Alleen de ziel mogen we houden, dat is een soort protest, alsof we niet kunnen en willen accepteren dat we eindig en vergankelijk zijn.

 

2.Onze moderne kijk op de dood

De dood komt aan het einde, bij voorkeur na een lang en liefst gezond leven. We willen graag oud worden, maar wel een beetje waardig, en liefst in vrede sterven, een mooi slotakkoord.

Onze leven is gemedicaliseerd evenals onze kijk op de dood. De dood is vooral een biologisch gegeven geworden. De dood is daar waar het lichaam ophoudt te functioneren. Maar de dood is meer dan het einde van het leven. Ook als ik leef, is de dood er in ons bestaan. Wij zijn vergankelijke en sterfelijke mensen, per definitie.

 

3.Uitleg Genesis 3

Arie Kooijman ziet nog een andere uitleg van Genesis 3, die minder bekend is, nl. dat de dood bij het leven hoort. Dit prachtige verhaal schetst precies de tragiek van ons bestaan. We hebben wel kennis van goed en kwaad, maar we zijn sterfelijke mensen, vergankelijk. Dat is niet een straf, dat kenmerkt ons leven. In feite heb je hier in een notendop de worsteling van de moderne mens. We kunnen en weten veel, maar we zijn wel radicaal sterfelijk.

 

4. Mogen we nog een keer sterven?

Je zou de medische wetenschap als een ultieme poging kunnen zien om de dood uit te bannen.

Mogen we ook nog een keer sterven? Hoe gaan we om met vergankelijkheid in de medische context?

Een prachtig boek dat probeert een ander inzicht te brengen is het boek van Atul Gawande, Sterfelijk zijn (uit 2014). Hij is chirurg in de VS, laat in zijn boek zien waartoe de medische wetenschap in staat is, maar snijdt de pijnlijke vraag aan, of we moeten willen wat we kunnen.

 

Etty Hillesum heeft het volgende in haar dagboek geschreven:

‘Door de dood buiten zijn leven te sluiten, leeft men niet een volledig leven; 

door de dood binnen zijn leven op te nemen, verruimt en verrijkt men zijn leven’

 

Wij staan vandaag voor de uitdaging de dood een plaats te geven in ons leven. Juist de dood, onze eindigheid, geeft aan ons leven zin. Het weten dat we keuzes moeten maken, in een beperkte hoeveelheid tijd, dat geeft zin aan de dingen.

 

5.Valt er met de dood te leven?

Arie Kooijman stipt een paar punten aan:

We kunnen nadenken over wat we medisch gezien willen, of zouden willen als ziekte of ouderdom hun intrede doen. Wil ik dan alles wat mogelijk is?

Het tweede dat hij bespreekt  is, dat we de ouderdom gaan herwaarderen.

Het derde wat hij noemt  is, dat als we de dood en vergankelijkheid een plaats willen geven, dat ook betekent, dat het leven niet maakbaar is.

 

Tenslotte, de dood als mysterie. 

Kierkegaard heeft gezegd: 

‘Als de dood het allerlaatste is, dient dit ook het laatste te zijn wat erover gezegd wordt: 

hij is onverklaarbaar’.

De dood is een raadsel, pijnlijk raadsel van ons leven.

 

Na de inleiding was er een levendig gesprek onder de aanwezigen met de inleider.

Een waardevolle middag die door de aanwezigen zeer gewaardeerd is.